“Deportasiya cücərtilərini 1986-cı ildən hiss edirdik”
Bu gün Baku Tv-də Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifi olduğu “Həyat Hekayəsi” verilişinin növbəti buraxılışı hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, “Cismani olaraq gündüzlər burada, gecələr xəyalən oradayıq” adlı veriliş əslən Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Siznək kənd sakini İslam Mahmudovun həyat hekayəsinə həsr olunub.
O, uşaqlıq, orta və ali məktəbi illərini, kənd həyatını xatırladıb, təsərrüfatda çalışdıqlarını, mal-heyvan otardıqlarını, ot biçdiklərini, meşədən odun, palıd qozu yığdıqlarını söyləyib.
Onun sözlərinə görə, daim ayrı-seçkiliyə məruz qaldıqlarını, ermənilərin Qafana 1960-cı ildən sonra gəlib: “Kənddə ancaq azərbaycanlılar yaşayırdı. Babamın söylədiyinə görə, Qafanda ermənilərin say üstünlüyü olmayıb, onlar İran və Türkiyədən köçürüldükdən sonra Sünikə yaxın bir yerdə Daxtaqan deyilən kiçik qəsəbə salıblar və köhnə, yararsız evlərdə yaşayıblar. Kəndimiz 1986-cı ilə qədər Siznək adlanıb. Ermənilər 1986-cı ildə kəndin adını həm sovetlikdən, həm də sovxozdan götürdülər və Sünik qoydular. Bundan sonra vəzifəyə ancaq ermənilər yerləşdirildi və əhalinin tərkibi yavaş-yavaş dəyişdi. Artıq deportasiya cücərtilərini biz 1986-cı ildən hiss etməyə başladıq. Nəhayət, 1988-ci ilin payızında erməni saqqallıları kənddə daxil olub camaatı zorla çıxardılar. Qohum-qonşular evin qapısını bağlayıb çıxdı və Zəngilan rayonunun Seyidlər kəndinə gəldi. Sonra Bakı, Sumqayıt, Şirvan, Naxçıvan və digər yerlərdə məskunlaşdı”.
Siznək kənd sakini deportasiya və erməni vəhşiliyindən söz açıb: “Babam həmişə deyirdi ki, 1905-1907 və 1918-1920-ci illər qaçqınlığını görmüşəm. Bizi iki dəfə öz torpağımızdan çıxardılar və geri qaytardılar. Atam tarix müəllimi olduğundan bu məsələləri çox geniş şəkildə izah edirdi. Biz dörd dəfə – 1905-1907, 1918-1920, 1948-1950 və 1988-ci illərdə deportasiyaya məruz qalmışıq. Ermənilərin azərbaycanlılara, kənd sakinlərinə yetirdikləri ölümcül xəsarətlər nəticəsində insanlar dünyalarını dəyişiblər”.
İ.Mahmudov Vətən qayıdış istəyindən danışıb və bildirib ki, biz qayıdıb babalarımızın çırağını yandırmaq arzusu ilə yaşayırıq: “Biz cismani olaraq gündüzlər buradayıq, amma gecələr xəyalən oradayıq. Gəzdiyimiz cığırların, bulaqların, içtiyimi suyun, yediyimiz meyvələrin həsirətindəyik. Hamının bir arzusu var ki, Qərbi Azərbaycana qayıdaq, doğma yer-yurdumuzu görək və babalarımızın ruhu şad olsun”.
Ümumiyyətlə, bu həyat hekayəsi Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunan yüz minlərlə azərbaycanlının yaşadığı çətinlikləri, acı qaçqınlıq taleyini, eyni zamanda, doğma yurda qayıtmaq arzusunu əks etdirən bir güzgüdür.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Veriliş iyulun 25-də saat 20:30-da Baku Tv-nin efirində və saat 21:30-da YouTube kanalında yayımlanıb.
