Baba bulaq, Babakişi, Babaxan toponimi – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Məhv edilən Baba mənşəli toponimlər” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalan Baba bulaq, Babakişi, Babaxan toponimi, hidronimi və oronimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Çar Rusiyasının işğalları nəticəsində XIX əsrin 20-30-cu illərindən etibarən Cənubi Qafqaza yerləşdirilmiş ermənilər bir müddət sonra azərbaycanlılara qarşı qırğınlar törətməyə və onlara məxsus toponimləri məhv etməyə başlayıblar.
Baba Bulaq – Zəngəzur mahalının Gorus rayonunda bulaq adıdır.
Babakişi – Dərəçiçək mahalının Axta, sonralar Razdan adlandırılan rayonda kənd adıdır. Ermənilər buraya 1829-cu ildə Türkiyənin Alaşkert vilayətindən köçürülüb. 1905-1906-cı və 1930-cu illərdə azərbaycanlılar kənddən tamamilə qovulub və kəndə ermənilər yerləşdirilib. Kəndin adı 1948-ci ildə dəyişdirilib Ağavnadzor qoyulub.
Babakişi – Abaran mahalında, Abaran, sonralar Nairi adlandırılar rayonda kənd adıdır. Nairi rayonu yaradılanadək 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olub. Kənddə X-XIV əsrlərə aid tarixi abidələr mövcuddur. Kənddə əsrlər boyu yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalaraq tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunublar. Bura Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilib. Ermənilər Babakişi kəndinə 1918-ci ildən sonra gəlib. 1930-cu ildə azərbaycanlılar sıxışdırıhb çıxarılıb və kəndin adı dəyişdirilib Bujakan qoyulub.
Babaxan – Şəmşəddil mahalının Karvansaray, sonralar İcevan adlandırılan rayonun və Dilican şəhərinin ərazisində dağ adıdır. Hündürlüyü 2337 metrdir.
Sonda vurğulanır ki, Qərbi Azərbaycan adlı məkanda insanlardan tutmuş təbiətə, toponimə qədər bütün dəyərlər qan yaddaşımıza öz adı ilə həkk olunub: “Hər bir kənddə xalqın tarixi, taleyi, itirilmiş ocaqlarla bağlı kövrək hisləri xüsusilə fərqlənir. Ona görə də inanırıq ki, Qərbi azərbaycanlıların pozulan növrağı yenidən qurulacaq, doğma yurdlar ata-baba oylağımıza çevriləcək”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında sentyabrın 30-da saat 20:40-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
