Balakənd, Bala Məzrə, Bala tüklü təpə – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Bala Məzrə – qədim türk tarixinin sübutu” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalan Balakənd, Bala Məzrə toponimi və Bala tüklü təpə oronimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Qərbi Azərbaycan sakinləri zaman-zaman tarixi etnik vətənlərindən deportasiyaya məruz qaldıqdan sonra coğrafi məkanlarımızın izi itirilməyə çalışılıb.
Balakənd – Loru mahalının Barana, sonralar Noemberyan adlandırılan rayonda kənd olub. 1930-cu ildən sonra azərbaycanlılar qovulub və kəndə ermənilər yerləşdirilib. Kəndin adı dəyişdirilib Doveğ qoyulub.
Bala Məzrə – Göyçə mahalının Basarkeçər, sonralar Vardenis adlandırılan rayonda kənd adıdır. Kəndin bir adı da “Qulu ağalı” olub. Kənddə 1831-ci ildən yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən törədilən qırğınlarla qovulublar. İndiki Ermənistanda 1920-ci ildə sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanları yenidən kəndə qayıdıblar. 1988-ci ilin noyabrında Ermənistan dövləti tərəfindən azərbaycanlılar yenidən tarixi-etnik torpaqlarından zorla qovulublar. Kəndin ərazisində IV-VII əsrlərə aid oğuz qəbiristanlığı, X-XII əsrlərə aid alban kilsəsi var. Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Pokr Mazra (Bala Məzrə) kimi işlədilir.
Bala tüklü təpə – Loru mahalının Barana, sonralar Noemberyan adlandırılan rayonda təpə adıdır.
Sonda vurğulanır ki, Qərbi Azərbaycanın erməni saxtakarlığına məruz qalmış toponimləri unudulmayan və unudulmayacaq türk, oğuz izləridir: “Bunlar həm də erməni addəyişmə terrorunun qurbanları, Qərbi Azərbaycanın itirilmiş qədim tarixini əks etdirən yaşayış məskənləridir. Təbii ki, bu, bir reallıqdır və tarix boyu bu həqiqətlər gizlədilə və itirilə bilməz”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında noyabrın 18-də saat 19:00-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
