Aslan xaraba, Asnı, Atqız, Atqoç, Artdaş, Atdaş – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Asnı” türk tayfa adını yaşadan məkan” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə ermənilərin saxta addəyişmə terroruna məruz qalan Aslan xaraba, Asnı, Atqız, Atqoç, Artdaş toponimi və Atdaş hidronimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Cənubi Qafqazla bağlı xüsusi işğalçılıq planı həyata keçirən ermənilər havadarları ilə tarixi saxtalaşdırmaqla özlərinə aid olmayanı mənimsəyiblər.
Aslan xaraba – Pəmbək mahalının Böyük Qarakilsə, sonralar Quqark adlandırılan rayon ərazisində kənd olub.
Asnı – Vedibasar mahalının Vedi, sonralar Ararat adlandırılan rayonda mövcud olan kənddə 1831-ci ildən yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə qırğınlarla qovulub. Kənd 1920-ci ildə ləğv edilərək xarabalığa çevrilib.
Atqız – Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd olub. 1831-ci ildən burada yaşayan azərbaycanlılar 1916-1918-cı illərdə deportasiya edilib. 1920-ci ildə azərbaycanlılar geri qayıtsa da, nəhayət, 1988-ci ilin noyabrında tamamilə doğma ocaqlarından qovulublar.
Atqoç – Göyçə mahalının Qaranlıq, sonralar Martuni adlandırılan rayonda kənd adıdır və XIX əsrin əvvəllərində ləğv edilib.
Artdaş və Atdaş – Göyçə mahalının Qaranlıq, sonralar Martuni adlandırılan rayonda kənd və çay adıdır. Kənd 1950-ci ildə ləğv edilib və onun yaxınlığında Qaraçı kəndi salınıb.
Sonda vurğulanır ki, yaddaşlarda qədim türk-oğuz yurdu kimi qalan bu toponimlərin də adı ermənilər tərəfindən ləğv olunaraq və ya dəyişdirilərək izi itirilən qədim məskənlərimizin siyahısına daxil edilib: “Ancaq əminik ki, gec və ya tez bu məkanlar öz sahiblərinə qovuşacaq və qədim doğma adlar yenidən bərpa ediləcək”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında aprelin 22-də saat 19:30-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
