Beşbarmaq, Bəbirli, Bəbirli Yeri, Bəzirxana, Bəybalı, Bəybuğan – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Zəngəzurun tarixə söykənən Beşbarmaq qışlağı” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalan Beşbarmaq, Bəbirli, Bəbirli Yeri, Bəzirxana, Bəybalı toponimi və Bəybuğan oronimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Qərbi Azərbaycanda coğrafi adların mənasının, mənşəyinin və yayılma arealınının itirilməsi, oğuz türklərinə məxsus tarixi məkanların xaraba qoyulması, bir sözlə, tarixin saxtalaşdırılması ermənilərin bizə yaşatdığı danılmaz gerçəklikdir.
Beşbarmaq – Zəngəzur mahalının Gorus rayonu ərazisində qışlaq adıdır. 1930-cu ildə ləğv edilib.
Bəbirli – Şörəyel mahalının Ağin, sonralar Ani adlandırılan rayonda kənd adıdır. Burada 1860-cı illərədək yalnız azərbaycanlılar yaşayıb. Ermənilər bura 1860-cı ildə Türkiyənin Qazarabad, 1915-1920-cı illərdə Muş və Bulanis vilayətindən köçürülüblər. 1947-ci ildə adı dəyişdirilib Bartsraşen qoyulub.
Bəbirli yeri – Zəngəzur mahalının Gorus rayonunda yurd yeridir.
Bəzirxana – Şörəyel mahalının Ağin, sonralar Ani adlandırılan rayonda kənd adıdır. 1924-cü ildə adı dəyişdirilib Dzitankov qoyulub.
Bəybalı – Zəngəzur mahalının Sisyan rayonu ərazisində kənd olub. XIX əsrin əvəllərində ləğv edilib və xaraba kəndə çevrilib.
Bəybuğan – Zəngəzur mahalının Meğri rayonu ərazisində dağ adıdır. Bu oronimin adı dəyişdirilib Bağaysar qoyulub.
Sonda vurğulanır ki, 19-cu və 20-ci əsrlərdən başlayaraq havadarları tərəfindən ordan-burdan məqsədli şəkildə gətirilərək yerləşdirilən ermənilər əzəli oğuz yurdlarından azərbaycanlıları didərgin salıblar: “Bu gün Qərbi Azərbaycan ərazisində yerləşən tarixi mahal və rayonlarında bir nəfər də olsun oğuz türkü qalmayıb, onların izi belə silinib. Təbii ki, biz bu həqiqətləri, eləcə də toponimlərimizi, doğma yurd yerlərimizi unutmuruq və tarixi torpaqlarımıza qayıdış üçün ədalətli mübarizəmizi davam etdiririk”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında fevralın 3-də saat 19:00-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
