Dünya 26.04.2023 18:30

Azərbaycan-İsrail münasibətləri rəsmi İrəvan və Tehranda narahatlıq yaradır – TƏHLİL

Ölçü

A+ A- A

Azərbaycan və İsrail 1992 – ci ildən etibarən sıx əməkdaşlıq edir. Azərbaycan, İsrail ilə ikitərəfli strateji və iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirən az saylı müsəlman ölkəsindən biridir. Hazırda yəhudilər dünyanın hər yerində Azərbaycanı mütəmadi olaraq təmənnasız şəkildə müdafiə edirlər. Lakin bu yaxın münasibətlərin yarada biləcəyi təsirlə bağlı çox geniş bir sual ortaya çıxır:

Bu iki ölkənin münasibəti hansı ölkələrdə narahatlıq yaradır?

Rakus.az xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı Ednews-a danışan siyasi analitik Sədrəddin Soltan İsrail dövlətinin ölümünü və siyasi mövcudluğunu istəməyən yeganə rejimin Tehran olduğunu deyib.

“Təxminən, 40 ilə yaxındır ki, onların bu siyasi duruşu və nifrəti artıq bir ideologiya olaraq formalaşdırıb. Bu səbəbdən İran həm İsrailə, həm də İsraillə əlaqə quran bütün müsəlman ölkələrinə də yaxşı münasibət bəsləmir. İrandakı teokratik rejim İsraili, Fələstindəki işğal fəaliyyətinə görə qınayır və bu səbəbə görə onunla münasibət qurmur. Onu da qeyd edim ki, İranda şah rejimi İsrailə belə bir səviyyədə düşmənlik bəsləmirdi və iki ölkə arasında stabil şəkildə münasibətlər qurulurdu”, – politoloq vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, bu münasibətlərdə narahat olan ikinci ölkə isə Ermənistandır: “”Narahat olan digər ölkə Ermənistan Respublikası ola bilər. Yəhudilər Ermənistanın uydurduğu saxta soyqırımı holokostla müqayisə etmələrini inkar edərək onların saxta faktlarına inanmır. Həmçinin holokost səviyyəsində dünya üzərində başqa soyqırım olmadığını müdafiə edirlər. Bununla birlikdə yaranan qeyri – stabil diplomatiya, onların əksinə Azərbaycanla İsrailin bir neçə sahədə ortaq əməkdaşlığı Ermənistanı narahat edən məqam ola bilər.

Son olaraq isə Rusiyanın narahatlığını qeyd edə bilərik. Ukrayna ilə müharibədən sonra Moskvada fəaliyyət göstərən bir neçə İsrail mədəniyyət mərkəzləri bağlandı və bir sıra yəhudi liderləri ölkədən çıxmaq məcburiyyətində qaldılar. Çünki onlar Ukraynadakı müharibəni dəstəkləmir və ya təbliğ etmirdilər. Sırf buna görə Azərbaycanın İsraillə yaxın əlaqələri Rusiyanın hazırki hakimiyyətini narahat edə bilər. Lakin burada qeyd etməli olduğumuz əsas məqam Azərbaycana göstərilən mənfi reaksiyalarda bir neçə təzadın olmasıdır. Məsələn, İran, Azərbaycan – İsrail münasibətlərinə qarşı çıxsa da, İsraillə əməkdaşlıq edən ərəb ölkələri ilə sıx əlaqə qurmağa can atır. Nümunə olaraq deyə bilərəm ki, hazırda İran Səudiyyə Ərəbistan və BƏƏ ilə əl sıxışmağa can atır, Rusiya da Səudiyyə Ərəbistanla münasibətlərini genişləndirir, eyni zamanda Ermənistan tərəfi də İsraillə müəyyən mənada arasında gərginlik olan ərəb ölkələri ilə sıx əlaqələr qurmağa çalışır. Ona görə münasibətlər bir mənalı deyildir. Baxını adını sadaladığım ölkələrdə keçmişlə müqayisədə yəhudi toplum daha azlıq təşkil edir və hətta onların fəaliyyətinə rahatlıq yaradılmır, amma əksinə bizdə yəhudi diasporası var. Onların ümumi fəaliyyətinə rahat imkanlar yaratdığımız üçün həm dövlət səviyyəsində, həm də diaspora tərəfindən günümüzdə Azərbaycan suverenliyi və əlaqələri yüksək şəkildədir. Ona görə də, Azərbaycan qətiyyən digər ölkələrin narahatlığından çəkinməməli və münasibətlərini daim diri tutmalıdır”.

ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri və politoloq Metyu Brayza da məsələ ilə bağlı öz fikirlərini bölüşüb: “Regionda ümumiyyətlə bu sıx əlaqələrin sadəcə iki ölkəyə narahatlıq yaratdığını söyləyə bilərik, İran və Ermənistan. İran günümüzdə də nəzər yetirsək Azərbaycanı İsrailin kəşfiyyat, rabitə və ordu xidmətlərindən yararlanaraq yəhudilər üçün peyk dövlət rolunu oynadığını bariz bir səbəb kimi təqdim edir. Həmçinin Ermənistan tərəfi də, Azərbaycanın son müharibədə göstərdiyi yüksək dərəcəli hərbi performansdan dolayı olaraq İsrailin burada çox böyük bir köməkçi qismində oynadığını söyləyir və günümüzdə bu sıx əlaqələr onları qorxudur. Regiondan kənara çıxsaq, əsasən transatlantika ölkələrinin vəziyyətlə bağlı narahat olduğunu görürük, çünki Qərb, bu regionda sülhü və stabil vəziyyəti qorumağa çalışır. Azərbaycanın – İsrail ilə qurduğu sıx əlaqələr Qərbi narahat etməsə də, İran və Ermənistan tərəfinin yarada biləcəyi təxribatdan dolayı olaraq narahatdır. Buna rəğmən, Azərbaycan qətiyyətlə öz mövqeyində durmalı və mütləq şəkildə regiondakı əlaqələrini də nəzərdə saxlamalıdır”.