Aşağı Qızqala, Aşağı Qoylasar, Aşağı Qulubəyli, Aşağı Darğalı – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Yezidi kürdlərin yerləşdirildiyi türk məskəni” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalanAşağı Qızqala, Aşağı Qoylasar, Aşağı Qulubəyli, Aşağı Darğalı toponimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, ermənilər tarix boyu bəd əməllərindən əl çəkməyərək Qərbi Azərbaycan ərazisindəki yüzlərlə, minlərlə toponim, oykonim, oronim və hidronimin adlarını dəyişməklə məşğul olublar.
Aşağı Qızqala – Şəmşəddil mahalının Şəmşəddin (Berd) rayonu ərazisində qışlaq olub və 1930-cu ildə ləğv edilib.
Aşağı Qoylasar – Gərnibasar mahalının Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd adıdır. Başqa adı Sufla Qoylasar olan kəndə 1828-1830-cu illərdə İrandan ermənilər köçürülüb və 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar qovulublar. 1949-cu il dekabrın 1-də kəndin adı dəyişdirilib Dimitrov qoyulub.
Aşağı Qulubəyli – Karpibasar mahalının Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu ərazisində kənd olub. 1873-cü ildən burada yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə deportasiya olunub və bura xaricdən köçürülən yezidi kürdlər yerləşdirilib. 1940-cı ildə kənd ləğv edilib.
Aşağı Darğalı – Gərnibasar mahalının Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd adıdır. 1828-ci ilədək yalnız azərbaycanlıların yaşadığı kəndə ermənilər 1828-1830-cu illərdə İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən köçürülüb. 1918-ci ildə azərbaycanlılar qovulub, 1949-cu ildə kəndin adı dəyişdirilib Anastasavan, 1957-ci ildə isə Aygezard qoyulub.
Sonda vurğulanır ki, ermənilər tərəfindən əhalisi amansızlıqla qovulan Qərbi Azərbaycanın qədim kəndləri yer üzündən silinib, adları bir neçə dəfə dəyişdirilib: “Təbii ki, bu gün Qərbi Azərbaycan reallığı keçmişin yaşadılması, toponimlərin gerçək adlarının təbliği üçün geniş imkanlar yaradıb. Bu isə Ermənistanda böyük kabusa çevrilib”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında iyulun 1-də saat 20:30-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
