Başnalı, Başsız, Berd qalacıq, Berdadağ – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “İran ermənilərinin yerləşdirildiyi türk məskəni” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalanBaşnalı, Başsız, Berd qalacıq, Berdadağ toponimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Qərbi Azərbaycanda daşnak düşüncəsi ilə verilən qərar və fərmanlarla kəndlər, yaşayış məskənləri viran qoyulub, oğuz-türk izləri yox edilib, tarix susdurulub.
Başnalı – Gərnibasar mahalının Qəmərli, sonralar Artaşat adlandırılan rayonda kənd adıdır. Kənddə tarixən yalnız azərbaycanlılar yaşayıb. Bura 1829-1832-ci illərdə İranın Xoy və Salmas bölgələrindən ermənilər köçürülüb. 1918-ci ilin martında azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunublar. İndiki Ermənistanda 1920-ci ildə sovet hökuməti qurulandan sonra kəndin sağ qalan sakinləri öz yurdlarına dönüblər. 1940-cı illərdə azərbaycanlılar tamamilə qovulub. 1949-cu ildə kəndin adı dəyişdirilib Bağramyan qoyulub.
Başsız – Talın mahalının Talin rayonunda kənd adıdır. Kəndin adı mənbələrdə həm də Baysız formasında göstərilir. Aazərbaycanlılar 1840-1850-ci illərdə tarixi torpaqlarından sıxışdırılıb çıxarılıb və kəndə Türkiyədən köçürülən kürdlər yerləşdirilib.
Berd Qalacıq – Zəngəzur mahalının Sisyan rayonu ərazisində kənd olub. İndi xaraba kənddir.
Berdadağ – Dərələyəz mahalının Keşişkənd, sonralar Yeğeqnadzor adlandırılan rayon ərazsində kənd adıdır. İndi xaraba kənddir.
Sonda vurğulanır ki, müxtəlif dövrlərdə Ermənistanın siyasi rəhbərliyi, eləcə də parlamenti tərəfindən imzalanan və verilən məqsədyönlü qərarlarla azərbaycanlılara məxsus hər bir yaşayış məntəqəsi yadlaşdırılıb: “Lakin, Qərbi Azərbaycandakı bu yadlaşdırılma heç zaman unudulmayıb, əsl gerçəkliklər millətin yaddaşında qorunub saxlanılıb. Məhz bunun gələcək nəsillərə çatdırılması üçün susdurulan tarix bu gün danışır və reallıqlar üzə çıxır”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında yanvarın 20-də saat 19:00-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
