Rusiyanın meyvə təzyiqləri İrəvanda etirazlar yaradır – TƏHLİL - FOTO
Ermənistanda fermerlər məhsullarının ixracı, satışı ilə bağlı yeni problemlərlə üzləşiblər. Onlar ötən gün etiraz əlaməti olaraq ölkənin cənub-qərbində İran sərhədinə aparan İrəvan-Yerasx beynəlxalq avtomobil yolunu bağlayıblar. Aksiyaçılar məhsulun, xüsusilə pomidor və xiyarın satışı problemlərinin həllini tələb ediblər.
Ararat vilayətinin etiraz edən sakinləri bildiriblər ki, onlarla ton məhsulu sata bilmirlər. Onlardan birinin dediyinə görə, tarlasında təxminən 60 ton pomidor var, ancaq emal müəssisələri onları almaqdan imtina ediblər.
Fermerlər deyiblər ki, əvvəllər yerli zavodlar pomidoru fəal şəkildə alırdılar, ancaq indi məhsulun ixracında yaşanan çətinlikləri əsas göstərərək alışdan imtina edirlər. Etirazçılar onu da bildiriblər ki, müəssisələr emal olunmuş məhsulu ixrac edə bilmədikləri üçün onlardan tərəvəz almırlar.
Kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı, ixracatı ölkə iqtisadiyyatında mühüm yerlərdən birini tutur. Təsdiqlənmiş son illik məlumatlara görə Ermənistanın bu istiqamətdə ixracatdan əldə etdiyi gəlirlər 1,18 milyard dollar təşkil edib. İllik ixrac həcmi natural ifadədə təxminən 140 min ton səviyyəsindədir.
Son illər isə Ermənistanda kənd təsərrüfatı məhsullarının satışında, ixracatında problemlər yaranır. Çünki o, bir, bazardan, Rusiyadan asılıdır. RF isə bu asılılıqdan vaxtaşırı rəsmi İrəvana qarşı təzyiq aləti kimi yararlanır. O, fitosanitar nəzarəti sərtləşdirir, məhdudiyyətləri ağırlaşdırır. Bu isə fermerlərə böyük məbləğdə maliyyə itkisinə başa gəlir.
Hər il kəndlilər çürümüş məhsulla bağlı magistral yolları bağlamaqla etiraz aksiyaları keçirirlər. Problem əsasən fitosanitar yoxlamalar, logistik və infrastruktur çətinliklərdən yaranır. Rusiyanın “Rosselxoznadzor” təşkilatı Ermənistandan ixrac olunan ərik, gilas, şaftalı daxil olmaqla meyvələrin, kartof, soğan, badımcan, pomidor da daxil olmaqla tərəvəzlərin və giləmeyvələrin, o cümlədən qarpız, üzümün idxalına “standarta uyğun deyil” adı ilə əslində məhdudiyyətlər tətbiq edir. Qurumdan adətən “təhlükəsizlik tələbləri pozulub” kimi açıqlama verilir. Təkcə bu ilin birinci yarısında belə pozuntuların sayı 180 halı keçib.
Ermənistandan Rusiyaya yükdaşımalar “Yuxarı Lars” keçid məntəqəsi vasitəsilə həyata keçirilir. Müxtəlif səbəblərdən isə bu yol bəzən bağlı olur. Bu da məhsulun RF bazarına vaxtında çatdırılmasına mane olur. Məhsul ünvana çatmadan xarab olur və s.
Federasiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu bildirib ki, Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsulları ixracının 98 %-ə qədəri ölkəsinin payına düşür. O qeyd edib ki, bu ölkədən alkoqol məhsullarının 78 %-i Rusiyaya göndərilir.
Qeyd edək ki, 2026-cı ilin may ayından Rusiya Ermənistandan tərəvəzlərin (pomidor, xiyar, bibər), meyvələrin, giləmeyvələrin, göyərtinin, həmçinin güllərin, mineral suyun, şərabların, konyakların və balığın idxalını məhdudlaşdırıb və ya tamamilə dayandırıb.
Bütün bu məhdudiyyətlər İrəvanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma kursu barədə açıqlamalarından sonra baş verir. Ermənistan hökuməti İttifaqa hələ üzv olmadıqlarını, buna dair heç bir sənəd imzalanmadığını bəyan etsə də, parlament seşçkilərindən sonra Nikol Paşinyan ilk rəsmi xarici səfərini Rusiyaya etsə də, habelə Ermənistan Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzvlüyünü davam etdirsə də, Moskvanın ona münasibəti dəyişməyib.
Rəsmi İrəvan yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu olaraq yeni bazarlar axtarır. Baş nazirin sözlərinə görə, Avropa İttifaqı erməni mallarının qitə ölkələri bazarına çıxışını asanlaşdırmaq niyyətindədir. Bunun üçün Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsullarına azad ticarət rejimi tətbiq ediləcək.
Hökumət başçısı Avropa İttifaqının ölkəsinə bu istiqamətdə 50 milyon avrodan çox maliyyə yardımı da daxil olmaqla əlavə dəstək verəcəyinin bildirib.
İrəvan Vaşinqtonla ərzaq məhsullarının ABŞ bazarına tədarükü, aqrar sektorda əməkdaşlığın genişləndirilməsi və erməni mallarının Ştatların bazarına çıxışı barədə danışıqlar aparıb.
Ermənistan əsasən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, eləcə də Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv ölkələrə ərik və başqa meyvələr ixrac edir.
Bu ölkə sovetlərin dövründə dotasiya ilə yaşayıb. Müstəqillik dövründən isə iqtisadiyyatı Rusiyadan asılı olub və bu, indi də qalmaqdadır. Yeni sahələri inkişaf etdirmədən, habelə kənd təsərrüfatı, mineral su, alkoqollu içkilər üçün yeni bazarlar tapmadan RF ilə münasibətlərdə fasilənin yaranması İrəvan üçün problem yarada bilər. ABŞ və Avropa İttifaqı ilə problem yaranandan sonra deyil, ondan əvvəl mövcud çətinliklərlə bağlı danışıqların aparılması daha məntiqi olardı.
Fermerlərin üzləşdikləri problemlər Ermənistanda hökumətə təzyiq etmək üçün rusiyayönlü müxalifətə əlavə fürsət verər, buna şərait yarada bilər.
Moskva ərik, pomidor, xiyar, “Cermux” suyu, “İrəvan konyakı” və başqa məhsullara məhdudiyyətlər qoymaqla İrəvanı imtahana çəkir. Bunu Rusiyadan siyasi, iqtisadi aslılığının azalması naminə erməni cəmiyyətinin çörəklə, əriklə imtahana çəkilməsi kimi dəyərləndirmək olar.
Hadisələr bir daha regional əməkdaşlığın daha faydalı olduğunu isbatlayır. Azərbaycanla Ermənistan arasında nəqliyyat yollarının açılması, Zəngəzur yolunun vacibliyi bir daha təsdiqlənir. Çünki İrəvanın istehsal etdiyi məhsulları bu vasitə ilə Mərkəzi Asiya bazarlarına da çıxarmasına əla imkanlar açılar. Qonşular, xüsusən Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması İrəvanın şaxələnmiş bazar əldə etməsi istəklərini reallaşdıra bilər. Hələlik Rusiyanın ərik və pomidorla təzyiqləri Ermənistan cəmiyyətində etirazlar yarada bilir.
Sədrəddin Soltan – “Report”
