Arıqlı çay, Arıxvəli, Armaş, Arpa, Arpa dərəsi – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Arıx türk tayfasından olan Vəliyə məxsus kənd” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə ermənilərin saxta addəyişmə terroruna məruz qalan Arıqlı çay, Arıxvəlli, Armaş, Arpa və Arpa dərəsi toponimi, oronimi və hidronimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, ermənilər zaman-zaman azərbaycanlıları pərən-pərən salıb, oğuz türklərinə məxsus məhəllə, küçə, abidə və toponimləri məhv edib, qədim adları saxtalaşdırıblar.
Arıqlı çay – Zəngəzur mahalının Sisyan rayonunda çay adıdır. Arıxvəli – Şörəyel mahalının Düzkənd, sonralar Axuryan adlandırılan rayonda kənd adıdır. 1967-ci il oktyabrın 21-də kəndin adı dəyişdirilib Lernut qoyulub.
Armaş – Vedibasar mahalının Vedi, sonralar Ararat adlandırılan rayonda kənd olub.
Arpa – Ağbaba mahalının Qızılqoç, sonralar Qukasyan adlandırılan rayon ərazisində kənd olub. Qarapapaq türk tayfasının yaşadığı kənd 1940-cı illərdə ləğv edilib.
Arpa – Dərələyəz mahalının Keşişkənd, sonralar Yeğeqnadzor adlandırılan rayonda kənd adıdır. Mənbələrdə Arpanyal, Arbanyal kimi də xatırlanır. Kənddə 1897-ci ildən yaşayan azərbaycanlılar 1930-cu illərdə qovulublar. 1946-cı il sentyabrın 10-da adı dəyişdirilib Areni qoyulub.
Arpa dərəsi – Dərələyəz mahalının Paşalı, sonralar Əzizbəyov və Vayk adlandırılan rayona qala adıdır.
Sonda vurğulanır ki, bütün mənbələrdə adları türk tayfalarına məxsus olan bu toponimlər də erməni siyasətinin, daşnak ruhlu millətçilərin göstərişlərinin qurbanı olub: “Amma indi tarix və bu tarixdə gizlənən həqiqətlər danışır. Təbii ki, bu reallıqlar dünyasında saxtakarlığa, xüsusilə də erməni yalanına yer yoxdur”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında martın 25-də saat 19:30-da Baku Tv-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
