Açıxlı, Acıbac, Acılu – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Ermənistan Prezidentinin saxta addəyişmə qərarı” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalan Açıxlı, Acıbac, Acılu toponimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, coğrafi adlar hər bir xalqın tarixi-mədəni simasını yaratmaqla bərabər, mövcud olduğu yerlərdə, o cümlədən Qərbi Azərbaycanda yaşayan türklərin tarixi, mədəniyyəti və dili haqqında unikal məlumat mənbəyidir.
Açıxlı – Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd adıdır. X-XIII əsrlərdə Açağu vəng formasında xatırlanır. Kənddə 1897-ci ildən yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya edilib. 1920-ci ildə geri qayıdan kənd sakinləri 1968-1969-cu illərdə yenidən çıxarılıb və kənd ləğv edilib.
Acıbac – Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd adıdır. Kəndin adı həm də Acıbacı, Acıbazı formalarında işlənir. Burada yaşayan azərbaycanlılar 1918-ci ildə deportasiya edilib. Onların bir hissəsi 1920-ci ildə kəndə qayıtsalar da, nəhayət, 1988-ci ilin noyabr ayında tamamilə qovulublar. 1991-ci il aprelin 19-da kəndin adı dəyişdirilib Acibac qoyulub.
Acılu – Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd adıdır. 1831-ci ildən burada məskunlaşan yerli əhali 1918-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalaraq qovulub. 1920-ci ildə azərbaycanlılar öz evlərinə dönsələr də 1959-cu ildə qonşu Müsəlləm kəndinə köçürülüb və 1960-cı illərdə kənd ləğv edilib. İndi xaraba kənddir.
Acılu – Zəngəzur mahalının Meğri rayonu ərazisində kənd olub. XIX əsrin əvvəllərində ləğv edilib və ölü kəndə çevrilib.
Sonda vurğulanır ki, Qərbi Azərbaycan ərazisinin kimlərə aid olması, eləcə də tarixən bu ərazilərdə yaşayanlar haqqında əsas məlumatların daşıyıcılarıdır: “Millətin yaddaşına hopan bu adlar gündəlik ünsiyyətimizdə bu gün də işlədilir və gələcəkdə də işlədiləcək”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında mayın 20-də saat 19:30-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
