Afina ilə Parisin müdafiə sazişi – Türkiyənin etirazı – TƏHLİL - FOTO
Türkiyə ilə Fransa, “Baykar”la “Safran” arasında strateji əməkdaşlıq üzrə müqavilə Yunanıstanın etirazına səbəb olub.
Rəsmi Afina və Kiprin yunan hissəsi Parisin Ankara ilə hərbi sahədə əməkdaşlığı inkişaf etdirməsindən rahatsız olduqlarını bildiriblər.
Məlumata görə, Afinanın qəzəbinə türk kəşfiyyat-zərbə dronlarının fransız elektrooptik sistemləri (Euroflir) ilə təchiz edilməsi qərarı səbəb olub. Yunanıstan və Kipr hesab edir ki, bu, Türkiyə dronlarının imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcək.
Yunanıstanın qənaətincə, Fransa bu yolla rəqib, bir sıra hallarda düşmən saydığı Türkiyənin dron istehsalı sahəsində və onun tətbiqində gücləndirir. Rəsmi Afina qabaqcıl fransız texnologiyaları quraşdırılacaq Türkiyənin pilotsuz uçan aparatları Egey dənizi və Aralıq dənizinin şərqində Yunanıstanın təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid olaraq dəyərləndirir.
Bundan başqa Fransa Kiprin yunan hissəsində qoşun yerləşdirməklə bağlı Nikosiya ilə razılıq əldə edib. Bu müqaviləyə əsasən, Fransa hərbçilərini adanın yunanlara aid hissəsində yerləşdirəcək.
Türkiyə rəsmi Parisin bu addımına etiraz edib. Belə qənaətə gəlmək olar ki, rəsmi Ankara bu razılaşmanı Şimali Kiprin təhlükəsizliyinə təhdid sayır.
Qeyd edək ki, müqavilədə fransız qoşunlarının adada dislokasiya şərtləri, birgə təlimlərin keçirilmə qaydası, logistikanı və ikitərəfli müdafiə əməkdaşlığı müxtəlif yönləri müəyyən edilib.
Türkiyə və Fransa şirkətləri arasında müqavilə Parislə Nikosiya arasında razılaşmadan sonra habelə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Yunanıstana səfərinin ardınca imzalanıb.
Yunanların atdığı addımlar – Fransanın adada hərbi qüvvə yerləşdirməsini, bunun humanitar, dinc xarakter daşıdığını bildirməsi, “Baykar”ın “Safran”la müqavilə imzalamasını isə faciəvi şəkildə təqdim etməyə səy göstərməsi təzadlıdır.
Fransa və Yunanıstan NATO-nun üzvü, yunan Kipri isə bu quruma üzv olmaq istəyən tərəfdir. Türkiyə də Alyansın aparıcı üzvlərindəndir. Bu baxımdan üzvlər arasında hərbi sahədə əməkdaşlıq təbidir.
Odur ki, iki şirkətin anlaşması həm də tərəflər arasında hərbi texnika və avadanlığın ticarəti istiqamətində əməkdaşlıqdır. Bu, razılaşma ətrafında qalmaqal yaratmaq, onu dramatikləşdirmək yersiz görünür. Çünki “Baykar” və “Safran”ın əməkdaşlığı yunan Kipr və Yunanıstanın təhlükəsizliyinin təhdidinə tuşlanmayıb. Bu, biznesdir. Türkiyə şirkəti istehsal etdiyi dronların daha təkmil olmasını hədəfləyir. Fransa müəssisəsi də üstün texnoloji nailiyyətini satır. Yəni iki şirkət arasında sırf biznes əməkdaşlığı qurulur.
Bu şirkətin fəaliyyəti çoxşaxəlidir. Odur ki, “Baykar”la onun əməkdaşlığını qaralamaq məntiqə uyğun sayılmır.
İki ölkə arasında hərbi münasibətlər və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq 2022-ci ildən etibarən mərhələli şəkildə yenidən canlanmağa başlayıb. Odur ki, bu proses onların müdafiə sənayesi tərəfdaşlıqları ilə möhkəmləndirilir.
Bu çərçivədə Fransanın “Safran Electronics & Defense” şirkəti ilə “Baykar” arasında strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb.
Cavab isə çox sadədir: Təbii ki, ilk növbədə Türkiyəyə. Başqa sözlə, rəsmi Afina və Nikosiya fransız hərbçilərinin adada yerləşdirməsini nəzərdə tutan müqaviləni imzalamaqla qonşu ölkənin ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyini birbaşa təhdid edə bilərlər.
Bu baxımdan hərbçi yerləşdirmək haqqında müqaviləni ört-basdır etmək, onu diqqətdən yayındırmaq, Türkiyəyə qarşı kampaniya aparmaq üçün şirkətlər arasında müqavilədən təbliğat aləti olaraq istifadə edirlər.
Məsələnin başqa tərəfi də mövcuddur. Türkiyə ilə Fransanın Cənubi Qafqaz, Yaxın Şərq, habelə Aralıq dənizinin şərq hissəsi üzrə məsələlərdə mövqeləri üst-üstə düşmür və fərqli maraqlardan çıxış edirlər. Bununla belə “Safran”ın “Baykar”la əməkdaşlığı ölkələrin üst-üstə düşən maraqlarının inkişafına müsbət təsir göstərər.
Ancaq onun Yunanıstanla birlikdə Kiprə silahlı qüvvələr yerləşdirməsi Yelisey sarayının türklərə və Türkiyəyə qarşı münasibətinin davamı, göstəricisidir. Bu baxımdan Makronun Afinaya səfərinin məqsədi Türkiyə və Şimali Kipr ətrafında Fransa, Yunanıstan və yunan Kipri hərbi alyansının Şərqi Aralıq dənizi regionunda təhlükəsizliyin təmin edilməsi adı altında strateji tərəfdaşlığı gücləndirməkdir.
Yunanıstanın bu narahatlığını qısqanclıq kimi də qiymətləndirmək olar. Bu canfəşanlığa, qalmaqala əsaslanaraq, zənn etmək olar ki, Afina Parisi Ankaraya qısqanır. Ona görə də emosiyasını bu şəkildə nümayiş etdirir.
Odur ki, siyasi səhnədə heç kim özünü gizlədə bilmir. Yüz ildən artıqdır hədəfi və mətni dəyişməyən “Türkiyə” adlı əsərdə hər kəs öz rolunu oynamağa davam edir.
Sədrəddin Soltan – “Report”
