Aşağı Adyaman, Aşağı Altuntaxt, Aşağı Alçalı və Aşağı Axta – türk tarixinin izi
Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsi çərçivəsində jurnalist Əsgər İbrahimovun müəllifliyi ilə Baku TV-də “Sovet Ermənistanında inzibati ərazi bölgüsü hiyləgərliyi” adlı süjet hazırlanıb.
Rakus.az xəbər verir ki, bugünkü süjetdə süjetdə erməni saxtakarlığına, addəyişmə terroruna məruz qalan Aşağı Adyaman, Aşağı Altuntaxt, Aşağı Alçalı və Aşağı Axta toponimi haqqında söz açılır.
Bildirilir ki, Qərbi Azərbaycan torpaqları, toponimləri həm dövlət səviyyəsində saxta qərarlar, eləcə də sovet Ermənistanı dövründəki inzibati ərazi bölgüsü əsasında dəyişdirilib.
Aşağı Adyaman – Göyçə mahalının Qaranlıq, sonralar Martuni adlandırılan rayonda kənd olub. Ermənilər bura 1828-1829-cu illərdə Türkiyənin Alaşkerd bölgəsindəki Topraqqala kəndindən köçürülüb. 1945-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib Nerkin Getaşen qoyulub.
Aşağı Altuntaxt – Göycə mahalının Kəvər, sonralar Kamo adlandırılan rayon ərazisində kənd olub. XVIII əsrdə ləğv edilib və indi ölü kənddir.
Aşağı Alçalı – Göyçə mahalının Qaranlıq, sonralar Martuni adlandırılan rayonunda kənd adıdır. XIX əsrin 20-cı illərinə qədər burada azərbaycanlılar yaşayıb. 1829-1930-cu illərdə onlar qovulub və Türkiyənin Alaşkerd bölgəsindən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilib. 1968-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib Ardzvanist qoyulub.
Aşağı Axta – Dərəçiçək mahalının Axta, sonralar Razdan adlandırılan rayonda kənd olub. Kənddə 1897-ci ildən yaşayan azərbaycanlılar 1905-1906-cı illərdə qovulub və ermənilərin yaşayış məntəqəsinə çevrilib. 1926-cı ildən kənd rayon mərkəzi ilə birləşdirilib. 1959-cu il iyunun 30-da kəndin adı dəyişdirilib Razdan qoyulub.
Sonda vurğulanır ki, toponimlərin dövlət səviyyəsində məhv edilməsi və ya erməniləşdirilməsi Ermənistan rəhbərliyinin əsas siyasi xətti olub: “Təbii ki, bu yolla Qərbi Azərbaycanlıların doğma yurdunu danmaq, onların öz ata-baba ocaqlarına qayıdışını əngəlləmək mümkün olmayacaq. Çünki ora türklərin əzəli və əbədi dədə-baba məskənidir”.
Ümumiyyətlə, Qərbi Azərbaycana aid toponimlərin, oykonim, oronim və hidronimlərin öyrənilməsi və təbliği günümüzün reallığı olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin doğma yurd-yuvamıza sahib çıxması baxımından çox böyük məna və əhəmiyyət daşıyır. Çünki bunlar yerli xalqın tarixini, etnoqrafiyasını, coğrafiyasını əks etdirir. Hazırlanan süjetlədə ermənilər tərəfindən dəyişdirilən Qərbi Azərbaycan toponimlərinin tarixi və etimologiyası araşdırılır, həmçinin yer adlarının mənşəyi, mənası və sonrakı taleyi haqqında məlumat verilir.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan Xronikası layihəsinin məqsədi tarixi qədim torpaqlarımızın adının yaşadılması, tanıdılması, həmçinin azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiyaya məruz qoyulmasından, həmin ərazilərdə mövcud olmuş, lakin adı silinən toponimlərin, saysız-hesabsız yeraltı və yerüstü maddi mədəniyyət nümunələri – qədim yaşayış məskənləri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray və istehkam qalıqları, karvansaralar, körpülər, qəbirüstü sənduqələr, at-qoç heykəlləri, məbəd, kilsə, məscid, pir və ocaqların üzə çıxarılması, həmin ərazinin təmiz oğuz-türk məskənləri olduğunu təsdiq edən faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır.
Həmçinin Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycanla bağlı dediyi “XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən xəritə bir daha onu göstərir ki, Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycan diyarıdır, şəhərlərin, kəndlərin adları Azərbaycan mənşəlidir və biz yaxşı bilirik ki, indiki Ermənistan ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqı yaşayıb. İndi əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, dünya ictimaiyyəti də bunu bilsin”, – fikrini əsas tutaraq Qərbi Azərbaycan İcmasının hazırladığı Qayıdış Konsepsiyasında irəli gələn vəzifələrin təbliğidir.
Bundan əlavə, Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixçilərin, araşdırmaçıların düşüncələrini, deportasiyaya məruz qalmış şəxslərin həyat hekayəsini işıqlandırmaqdır.
Süjet teleaparıcı Ramin İbrahimovun təqdimatında iyunun 3-də saat 20:30-da Baku TV-nin efirində və saat 21:30-da Youtube kanalında yayımlanıb.
