Elm və təhsil 29.10.2020 18:37

Arxiv sənədləri ermənilərin Dağlıq Qarabağa necə yerləşdirildiyini sübut edir

“Təkrar biliyin anasıdır”, – deyirlər. Bu səbəbdən ermənilərin Dağlıq Qarabağa gəlmə olduğunu təsdiqləyən bir sıra arxiv sənədlərini göstərmək yaxşı artıq olmaz.

Ondan başlayaq ki, “saatlı bomba” Qarabağa hələ 200 il əvvəl qoyulub.

10 fevral 1828-ci ildə Rusiya və Fars (İran) imperiyaları arasında “Türkmənçay müqaviləsi” bağlandı, hansı ki, 15-ci maddəsinə görə, ermənilərin Naxçıvan və İrəvana köçürülməsini ehtiva edirdi. 1829-cu ildə Köçürülmə Komitəsi yaradıldı. Erməniləri köçməyə maraqlandırmaq üçün onlara böyük imtiyazlar verildi: altı il ərzində vergilərdən, həmçinin hərbi xidmətdən azad edildilər, onlara İrandan alınan təzminatdan müavinət ödənildi və s.

150 il sonra – 1978-ci ildə Dağlıq Qarabağın minnətdar erməniləri ilk məskunlaşmalarının şərəfinə Dağlıq Qarabağ Müxtar Vilayətinin Mardakert rayonunun (Ağdərə) Marquşevan (Maraqaşen) kəndində bir obelisk ucaltdılar. Qeyd edək ki, kəndin Maraqaşen adı təsadüfi deyildi. Burada yaşayan ermənilər İranın Marağa kəndindən mühacirlər idilər.

Ancaq xarici torpaqları ələ keçirmək və “Dənizdən dənizə Böyük Ermənistan” yaratmaq barədə xəstə fikrə düşən ermənilər üçün bu yetərli deyildi. Yaxşı məskunlaşdıqdan sonra onlar özlərini torpağın ağaları kimi hiss etdilər; Zaqafqaziyanın bolşevikləşməsindən sonra Dağlıq Qarabağın rəsmi olaraq Ermənistan SSR-in tərkibinə daxil edilməsini tələb etməyə başladılar.

Lakin 5 iyul 1921-ci RK(b)P MK Qafqaz Bürosunun Plenumu muxtariyyətin qurulması məsələsini nəzərdən keçirərək belə qərara gəldi: “Müsəlmanlar və ermənilər arasında milli sülhün vacibliyi mövqeindən çıxış edərək, Yuxarı və Aşağı Qarabağın iqtisadi əlaqələrini, onun Azərbaycanla daimi əlaqəsini nəzərə alaraq Dağlıq Qarabağı Azərbaycan SSR hüdudlarında saxlayaraq ona Muxtar vilayətin tərkibinə daxil olan Şuşa şəhəri Mərkəz olmaqla geniş vilayət muxtariyyatı hüququ verilsin”.

Eyni protokolla Azərbaycan Mərkəzi Komitəsinə muxtar vilayətin sərhədlərini müəyyənləşdirmək və RK(b)P MK-nin Qafqaz Bürosuna təsdiq üçün təqdim etmək tapşırıldı.

Bu qərarın təkəbbürlü erməniləri çox qəzəbləndirdiyini söyləmək onların kini yanında sanki heç bir şey demək deyil. 1947-ci ildə Azərbaycan əhalisinin Ermənistan SSR-dən “mədəni” şəkildə qovulmasına nail oldular.

1947-ci il dekabr 23-də SSRİ Nazirlər Soveti “Ermənistan SSR-dən kolxozçuların və başqa azərbaycanlı əhalisinin Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi haqqında” qərar qəbul etdi.

Bu sənədlə Şura 1948-50-ci illərdə Kür-Araz ovalığına 100 min insanın “könüllü” şəkildə köçürülməsinə qərar verdi. Fərmana əsasən, 1948-ci ildə 10.000, 1949-cu ildə 40.000, 1950-ci ildə 50.000 azərbaycanlı köçürülməli idi.

Eyni fərmanla Ermənistan SSR Nazirlər Sovetinə xarici ermənilərin Azərbaycan əhalisi tərəfindən boşaldılmış binalara və yaşayış evlərinə köçürülməsinə icazə verildi. Yeri gəlmişkən, qətnamə SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri İosif Stalin və SSRİ Nazirlər Şurası İşlər İdarəsinin rəhbəri Yakov Çadayev tərəfindən qəbul edildi.

Beləliklə, erməni əhalisinin sayı süni şəkildə artırıldı və azərbaycanlılar üzərində dominant oldu.

Ermənistanda qalan azərbaycanlılar isə Qarabağ müharibəsinin başlaması ilə qaçqınlıq taleyi üzləşdi.

 

XƏBƏR LENTİ
İdman / 30.10.2026 11:14
Şəhid Jurnalistlərin Xatirə Turnirində 6-cı tur – qrup oyunları başa çatır - FOTO
İqtisadi, Maraqlı, Sosial / 29.10.2026 13:47
Qərbi Azərbaycanın təbiəti: Göyçə gölünün sahilindəki Ardanış/Ardanuc kəndi - FOTO
Siyasi, Sosial / 28.10.2026 12:11
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: Zəngəzurun tarixi kəndi necə məhv edildi? - FOTO
İdman / 28.10.2026 00:16
Xatirə Turnirinin 5-ci turu – yaddaqalan anlar və kadrlar - FOTO
Dünya, Təhlil / 27.10.2026 17:27
Avropanın iki dövlətində baş verənlərə qısa ekskurs – TƏHLİL - FOTO
Mətbuat / 27.10.2026 12:27
“Report”un yeni media mühitində 12 illik fəaliyyətinə BAXIŞ - FOTO
Siyasi, Sosial / 27.10.2026 10:16
Qərbi Azərbaycan Həqiqətləri: Daşkörpüdə tapılan qəbiristanlıq hansı həqiqətləri üzə çıxarır? - FOTO - VİDEO
İdman / 27.10.2026 00:04
Beşinci tur başa çatdı – qol epizodları, xal və bombardirlər CƏDVƏLİ - FOTO - VİDEO
Dünya, Təhlil / 26.10.2026 17:18
Tehran rejimi gözündə görmədiyi tiri niyə dəyişmək istəmir? – TƏHLİL - FOTO
Maraqlı, Mədəni / 26.10.2026 12:09
Özünü axmaq və gülünc kimi göstərən Kramarov kim idi? – ARAŞDIRMA – RETRO BAKU - VİDEO
İdman / 26.10.2026 00:02
Xatirə Turnirində 5-ci turun nəticələri - FOTO
Maraqlı, Siyasi, Sosial / 25.10.2026 10:40
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: Bəriabadın taleyi necə dəyişdi? - FOTO - VİDEO
Sosial / 25.10.2026 08:29
Ailəsi dağıldı, doğmaları xəyanət etdi – “Arzunun vaxtı” - VİDEO
Maraqlı, Siyasi / 24.10.2026 21:23
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: Ərincin bilinməyən tarixçəsi - FOTO - VİDEO
Sosial / 24.10.2026 11:03
“Qayınanam “kapriznıy” idi, kaş başqa cür danışardım” – O VAXTLAR - VİDEO
Maraqlı, Siyasi / 24.10.2026 09:42
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: Ardanışın unudulmuş Azərbaycan tarixi - FOTO - VİDEO
Dünya, Siyasi, Təhlil / 23.10.2026 16:37
Paşinyanın ismarışları – demokratiyadan sui-istifadə metodu – TƏHLİL - FOTO
İdman / 23.10.2026 00:01
Şəhid Jurnalistlərin Xatirə Turnirində 5-ci tur həyacanı başlayır - FOTO
Siyasi, Sosial / 21.10.2026 13:31
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: Almalıq kəndinin tarixi sirləri - FOTO - VİDEO
Sosial / 21.10.2026 12:25
Qarabağlı qayınana, ukraynalı gəlin – “Arzunun vaxtı” - VİDEO
İdman / 21.10.2026 00:22
Xatirə Turnirinin 4-cü turu – yaddaqalan anlar və kadrlar - FOTO - VİDEO
Dünya, Elm və təhsil / 20.10.2026 17:42
Məktəb və məktəblilərin təhlükəsizliyi – ehtiyac duyulan əməkdaşlıq – TƏHLİL
Hərbi / 20.10.2026 12:02
Bir ömrün xatirəsini 32 saniyəyə sığdıran şəhidin son sözləri – REPORTAJ - VİDEO
Siyasi, Sosial / 20.10.2026 11:10
Qərbi Azərbaycan həqiqətləri: “Yoxa çıxmış sivilizasiya – Gözə dəyməyən fəlakət” - FOTO - VİDEO
İdman / 20.10.2026 10:16
Dördüncü tur başa çatdı – qol epizodları, xal və bombardirlər CƏDVƏLİ - FOTO - VİDEO
Maraqlı, Mədəni / 19.10.2026 12:15
Ərkivanda 200 illik sirli əmanət və cehizlə başlayan böyük sərvət – KƏNDİNƏ QAYIT - VİDEO